CVN - Commissie Cultureel Verdrag Vlaanderen - Nederland

Wat ruist er door het struikgewas?

03/03/2011

‘Wat ruist er door het struikgewas? Het is een …’ ; wie kent deze hilarische act van Toon Hermans nu niet? Met een pet op het hoofd, een afzakkende bril op zijn neus en een gitaar met kleurrijke linten voor zijn buik speelde Toon Hermans in zijn theatershow in het seizoen 1979-1980 de rol van Frits Verkade, een onhandige sympathieke onderwijzer die bij producer Jack Bemelmans auditie komt doen om bij de televisie te komen.

Ondanks het feit dat Frits Verkade verschillende liedjes heeft ingestudeerd, is er maar ruimte voor één nummer. Geheel van zijn stuk gebracht – ‘potverdorie nog eens aan toe’ – en vol zenuwen begint hij zijn liedje: ‘Wat ruist er door het struikgewas? Het is een …’. De brave man weet het helaas niet meer. Hoe vaak hij het ook opnieuw probeert, hij kan er maar niet op komen. Wanneer hij het uiteindelijk weer weet, is de tijd om en moet hij plaatsmaken voor de volgende debutant. Het publiek bleef hierdoor jarenlang op zijn honger zitten, maar na ruim 30 jaar is het antwoord op de vraag gekend: het is Napoleon!

In het dubbelnummer Onze Taal van februari/maart brengen Michaël Steehouder, emeritus-hoogleraar technische communicatie, en zijn in ICT gespecialiseerde zoon Rogier verslag uit van de vondst van het antwoord die begon met een toevallige blik in de avonturenroman Kara Ben Nemsi, de held uit de woestijn van Karl May. In een uit 1962 daterende uitgave troffen de onderzoekers een passage aan over een ontmoeting van de titelheld met een vreemdeling die een Arabisch liedje zingt. Het hoofdpersonage herkent het lied. Het is de Arabische vertaling van een bekend lied uit zijn vaderland, waarvan hij de eerste anderhalve regel aanhaalt: ‘Was kraucht nur dort im Busch herum? Ich glaub’, es ist…’.

Na deze ontdekking namen de onderzoekers er de originele Duitse versie van het boek bij: Durch Wüste und Harem. In die uitgave staat voluit geschreven: ‘Was kraucht nur dort im Busch herum? Ich glaub‘ es ist Napolium. Was hat er nur zu krauchen dort? Frisch auf, Kam’raden, jagt ihn fort!‘. De vertaler van het boek van Karl May citeerde enkel de eerste anderhalve regel van de strofe. Hij moet gedacht hebben dat het Duitstalige liedje niet zo interessant was voor Nederlandse lezers.

Nader onderzoek wees uit dat Karl May met het Duitse liedje teruggreep op een soldatenlied uit de Frans-Duitse oorlog van 1870, waarin spottend werd verwezen naar de door de Pruisen gevangen genomen ‘Napolium’, keizer Napoleon III. De oerbron is nog ouder. In een soldatenlied uit 1813 komt de strofe al bijna letterlijk voor: ‘Was geht denn da im Busch herum? Das ist gewiß der Napoleum!’. Hierbij gaat het om de echte Napoleon Bonaparte, wiens leger in 1813 verpletterend werd verslagen door Oostenrijkers, Russen en Zweden.

Toon Hermans zelf heeft wellicht nooit geweten dat het Napoleon was die door het struikgewas ruist. Vermoedelijk heeft hij de Nederlandse uitgave van het boek van Karl May gelezen en is hij op een hilarische manier met het onaffe liedje aan de slag gegaan, aldus de heren Steehouder.

Geschreven door

Chris Deforche

Neem contact op met Chris Deforche voor meer informatie over dit bericht