CVN - Commissie Cultureel Verdrag Vlaanderen - Nederland

Quirine van der Hoeven gepromoveerd op vergelijkende studie naar effectiviteit van Vlaams en Nederlands cultuurbeleid

15/02/2012

Gistermiddag heeft Quirine van der Hoeven de doctorstitel in ontvangst genomen aan de Universiteit Utrecht als kroon op haar dissertatie Van Anciaux tot Zijlstra. Cultuurbeleid en cultuurparticipatie in Nederland en VlaanderenDe dissertatie is als wetenschappelijk rapport gepubliceerd door het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), waarvan de directeur prof. dr. Paul Schnabel het onderzoek van Van der Hoeven de afgelopen jaren begeleid heeft. Bij het SCP publiceerde Van der Hoeven al in 2005 het onderzoek De grens als spiegel. Een vergelijking van het cultuurbestel in Vlaanderen en Nederland wat de basis was voor haar dissertatie.

Geboorte van een nieuw standaardwerk

In een vuistdik werk maakt Van der Hoeven een vergelijking tussen het Nederlandse en Vlaamse cultuurbeleid in de periode 1999-2009 om twee onderzoeksvragen te beantwoorden:

  1. Wat is in de periode 1999-2009 het beleid geweest van de Nederlandse rijksoverheid en de Vlaamse Gemeenschap om de cultuurparticipatie te verhogen en in welke opzichten verschilt dat beleid van elkaar?
  2.  Tot welke resultaten hebben de maatregelen ter verhoging van de cultuurdeelname in Vlaanderen geleid en in hoeverre verschillen die van de resultaten die in Nederland werden geboekt met het specifieke cultuurbeleid van de rijksoverheid?”

Aan de beantwoording van de eerste vraag gaat een historische beschrijving vooraf van het ontstaan van het cultuurbeleid in Vlaanderen en Nederland op basis van staatsrechtelijke, politieke en maatschappelijke ontwikkelingen. Om de tweede vraag te beantwoorden geeft Van der Hoeven een integraal overzicht van het beleid in beide landen waarbij ze een indrukwekkende bronnenlijst bijeen wist te brengen. Bovendien belicht ze de volle breedte van het cultuurbeleid, dat in Vlaanderen bijvoorbeeld ook sociaal-cultureel werk omvat, en niet alleen de raakvlakken in het beleid van Vlaanderen en Nederland, waardoor het onderzoek tot een up to datestandaardwerk voor de documentatie van het beleid geworden is. Een werk waar geen student, onderzoeker of beleidsmaker op dit gebied “meer aan voorbij kan gaan”, zoals Paul Schnabel het verwoordde tijdens zijn speech na afloop van de promotieceremonie.

Halbe en Joke

Van der Hoeven komt tot de conclusie dat de overkoepelende beleidsvisie in Vlaanderen kwaliteitsvoller is dan de Nederlandse, met een bredere aanpak die enerzijds het sociaal-cultureel werk omvat en anderzijds ook de kunsten en het erfgoed. In Nederland zijn deze twee gebieden uit elkaar getrokken in de tweede helft van de jaren zeventig toen het sociaal-cultureel werk als onderdeel van welzijnsbeleid gedelegeerd werd aan de gemeentes. Het cultuurbeleid voor kunsten en erfgoed bleef een ministeriële taak. De twee beleidsgebieden verloren elkaar sindsdien uit het oog, wat volgens Van der Hoeven heeft geleid tot een minder succesvol participatiebeleid. Op het gebied van cultuureducatie is de Nederlandse praktijk juist weer effectiever te noemen, met een uitgewerkt cultureel programma voor het reguliere onderwijs.

Deze conclusies kwamen in een ander licht te staan op het moment dat Van der Hoeven haar onderzoek afrondde. In het najaar van 2010 volgde Halbe Zijlstra Ronald Plasterk op om bijna direct een koerswijziging voor het cultuurbeleid aan te kondigen én te realiseren. Ook aan Vlaamse kant moest de verantwoordelijke minister Joke Schauvliege eraan geloven en de kaasschaaf ter hand nemen. Maar zij deed dit zonder radicale beleidswijziging of statement dat de overheid zich terug wenst te trekken uit de ondersteuning van kunst en cultuur. Dit zorgde ervoor dat het Vlaamse en Nederlandse cultuurbeleid uit elkaar dreven. “Ik kon er niet niets over zeggen” waren de woorden van Van der Hoeven, die aan haar dissertatie een epiloog toevoegde met haar visie op de nieuwste ontwikkelingen. In de epiloog schrijft ze dat de in het oog springende ontwikkelingen aan Nederlandse kant haar niet verbazen wanneer ze haar onderzoeksresultaten ernaast legt: de aanleiding voor een koerswijziging lag volgens haar al langer in het Nederlandse cultuurbeleid besloten. Ze noemt onder meer de scheiding van het beleid voor enerzijds cultuur en anderzijds welzijn, die in Nederland gezorgd heeft voor een versmalling van de blik van landelijke politici en beleidsmakers. Zij hebben sindsdien alleen nog zeggenschap over de subsidies voor kunsten en erfgoed,wat altijd al een geldstroom was die slechts een deel van de samenleving bereikt. Dit is de achilleshiel geworden van het cultuurbeleid in het politieke en publieke debat van de afgelopen jaren, waarin het weggezet werd als “elitair gedoe” waarvan alleen mensen profiteren die het ook wel redden zonder bijdrage van de overheid.  In Vlaanderen is die kritiek minder snel aan de orde omdat het cultuurbeleid daar ook het sociaal-cultureel werk omvat, waar in termen van gebruikers een brede maatschappelijke basis voor aan te wijzen is. Van der Hoevens stelling is dan ook dat de Nederlandse stelselwijziging van de jaren zeventig de positie van cultuurbeleid verzwakt heeft, wat nieuwe brandstof is voor discussie en reflectie op het beleid van de afgelopen decennia. Ligt hier inderdaad een kans voor Nederland om een Vlaamse best practice over te nemen?

Aanleiding tot discussie

Nu het eenmaal gepresenteerd is zal Van der Hoevens werk hopelijk veelvuldig aangehaald en besproken worden. Het biedt voldoende aanknopingspunten voor reflectie op het cultuurbeleid  van de lage landen zoals het er nu voor staat. Ook het onderzoek an sich zal middelpunt van discussie zijn, om te beginnen op 27 februari tijdens een studiedag ‘Cultuur: (niet) de kers op de taart?’ op de Utrechtse Hogeschool voor de Kunsten waarbij Van der Hoeven te gast is. Over andere komende evenementen houdt CVN u vanaf deze plek op de hoogte.

Studiedag Cultuur: (niet) de kers op de taart?

Is cultuurbeleid een luxe of een noodzaak?

maandag 27 februari 2012 – 13:00 > 19:00

 

Hogeschool voor de Kunsten Utrecht, Lectoraat Kunst en Economie │Lange Viestraat 2b, 3500 BM Utrecht, Nederland

Complete informatie en reserveren via deze link.

Geschreven door

Chris Deforche

Neem contact op met Chris Deforche voor meer informatie over dit bericht