CVN - Commissie Cultureel Verdrag Vlaanderen - Nederland

Tussentaal of Verkavelingsvlaams, iemand?

30/08/2012

Het was weer eventjes geleden dat we nog eens een flinke discussie over taal en taalgebruik in de Nederlandse contreien kregen. Nu was het weer zover: de steen werd in de kikkerpoel gegooid door enkele taalkundigen uit Antwerpen. Oorzaak van het ophef: hun stelling dat het gebruik van tussentaal, ook wel ‘Verkavelingsvlaams’ genoemd niet per se erg is. ‘We moeten af van het idee dat Verkavelingsvlaams een gedrocht is dat de emancipatie van de burger in de weg staat. We moeten het de plaats geven die het toekomt: het is de informele spreektaal die heel veel Vlamingen dagelijks gebruiken’, zeggen ze in een boek dat pas is verschenen.

Vloeken in de kerk is het, en de reacties bleven niet uit. Al decennialang wordt in Vlaanderen, en dan in de eerste plaats in het onderwijs en de media, het Standaardnederlands gebruikt en gepromoot. Aanvankelijk was het een element van emancipatie, van ‘verheffing’ van het Vlaamse volk.  In het België van onze overgrootouders was de officiële taal in bestuur en onderwijs het Frans.  De Vlaamse emancipatiestrijd heeft gezorgd voor de doorbraak van het Nederlands in het secundair en het hoger onderwijs en in de administratie. Voor dat Standaardnederlands gingen we aankloppen bij onze Noorderburen, de Nederlanders. Daar werd dat Nederlands gebruikt als enige officiële taal (we laten het Fries even buiten beschouwing) in onderwijs en bestuur. In de eerste decennia  na de tweede wereldoorlog werd er een tandje bijgestoken om het Nederlands in Vlaanderen te promoten: dan gingen we spreken over het ABN, het Algemeen Beschaafd Nederlands. Dat werd gepromoot door een voorhoede, de zogenaamde ‘ABN-kernen’. Jongeren die er een erezaak van maakten om keurig Nederlands te praten in alle omstandigheden, op de eerste plaats in hun eigen middelbare school. ‘Op de letter praten’ werd dit in mijn jonge jaren genoemd. In die tijd, we spreken van de jaren vijftig en zestig, bestond Vlaanderen vooral uit  dialectsprekers.  De bourgeoisie in de grotere steden zoals Antwerpen en Gent sprak nog heel vaak Frans en las vaak ook Franse kranten. Tot eind van de jaren zestig bestonden er in Antwerpen niet minder dan twee lokale Franstalige kranten: le Matin en la Métropole. De ABN-sprekers werden in die tijd vaak aangezien als rabiate  flaminganten. Er bestond ook niets tussen dat ABN, liefst gesproken met een licht Hollands accent, en het dialect.

Langzaam aan raakte het Nederlands in Vlaanderen vanzelfsprekend en verdween het Frans als de voertaal van de bourgeoisie en de hogere klassen. In de plaats kwam het Standaardnederlands, dat echter wel onmiddellijk als ‘Vlaams’ herkenbaar is door de verschillende tongval met het Nederlands dat in het Koninkrijk der Nederlanden wordt gesproken.  Als afgeleide van dat Standaardnederlands, een wat volksere versie zo u wil, ontstond er ook een soort gebruikstaal of ‘tussentaal’, ergens tussen het dialect en het officiële Nederlands in. Die variant werd door auteur Geert van Istendael ook ’Verkavelingsvlaams’ genoemd, een term die intussen de dikke Van Dale heeft gehaald. Daar wordt dat Verkavelingsvlaams  omschreven als ‘de informele spreektaal in Nederlandstalig België die geen dialect is, maar ook geen Algemeen Nederlands’.  Voorbeeld: als je in Den Haag in een café ‘een tas koffie’ vraagt zal daar met  enige verbazing kennis van worden genomen. ‘Een kopje koffie’ zal in een Vlaams café dan weer wel worden begrepen, maar zal toch direct worden weggezet als hypercorrect Nederlands, om niet te zeggen ‘Hollands’.

Verkavelingsvlaams dan ook maar in de Vlaamse scholen toelaten zoals de Antwerpse taalwetenschappers suggereren?  Geen goed idee, vinden de meeste waarnemers. Sommigen, zoals VRT-taalraadsman Ruud Hendrickx of Ludo Permentier van de Nederlandse Taalunie, vinden dat het recht heeft op bestaan, als variant van het Nederlands. ‘Hoe meer varianten, hoe taalvaardiger’ zegt permentier. Maar toch liefst niet op school. ‘In een formele context kan het niet’ zegt taalraadsman Hendrickx. Overigens: zou er in Nederland zoiets bestaan als een tussentaal? Verkavelingshollands? Misschien interessant om daar eens naar te gaan zoeken..!
Guy Janssens
Guy Janssens

Algemeen secretaris CVN

Geschreven door

Chris Deforche

Neem contact op met Chris Deforche voor meer informatie over dit bericht