CVN - Commissie Cultureel Verdrag Vlaanderen - Nederland

Speech bij Boekpresentatie ‘De Nederlanden in de Spaanse literatuur’

10/06/2014

Op 9 juni presenteerde de Stichting Cultuurbehoud Breda het boek De Nederlanden in de Spaanse literatuur (van 1200 tot 1700) van dr. Simon Anselmus Vosters. De auteur is neerlandicus en hispanist en dit boek geldt als zijn levenswerk.

Het boek is “het resultaat van ruim 50 jaar onderzoek in de belangrijkste bibliotheken ter wereld. Dat het niet eerder werd gepubliceerd is mede het gevolg van de omvang van het materiaal. Het plaatsen in een groter tijdsbestek laat zien dat Spaanse waardering bestond voor velerlei aspecten van het leven in de Lage Landen. Voor handel en industrie, godsdienst, kunst en wetenschap met grote waardering voor kunstzinnigheid van schrijvers en schilders, vakmanschap van ambachtslieden en kwaliteit van vele producten uit Flandes. Een andere visie op ons land, in de tijd van de zeventien provinciën (Benelux).” (bron: Stichting Cultuurbehoud Breda)

De speech van Marijn Ten Harmsen van der Beek (Algemeen secretaris van CVN)  naar aanleiding van de publicatie van het boek leest u hieronder.

Geachte heer Vosters, geachte dames en heren,

Het is al weer even geleden dat de stichting Cultuurbehoud Breda de Commissie Cultureel Verdrag Vlaanderen Nederland uitnodigde vandaag aanwezig te zijn, om een eerste exemplaar van het levenswerk van de heer Vosters in ontvangst te mogen nemen.

Het was om meerdere redenen een eer en genoegen die uitnodiging bevestigend te beantwoorden. Vanwege de tijd zal ik enkele van die redenen heel kort aanstippen, het is tenslotte het feest van de heer Vosters, en vandaag met hem van Breda, als Nassaustad. De kernwaarden die de Graven van Nassau uitdroegen, zoals internationalisering, tolerantie en verdraagzaamheid, maar zeker ook lef en innovatie, zijn actueler dan ooit. Onze samenleving is de afgelopen 800 jaar wel verder gekomen, maar het besef deze waarden te koesteren en in praktijk te brengen, want daar gaat het natuurlijk om, is er misschien wel alleen maar groter op geworden. Het is niet alleen terecht, maar vooral ook heel erg bemoedigend te merken dat de Stad Breda dat in tot in zijn tenen voelt, en de Nassaudag viert. Het is daarom ook zo fijn hier vandaag dit boek in ontvangst te mogen nemen. Dank daarvoor!

Ik zal u ook vertellen waarom dat zo actueel is voor de Commissie Cultureel Verdrag Vlaanderen Nederland. Voor diegenen die niet helemaal weten welke taak onze comissie heeft: Zij dient toe te zien op de uitvoering van het in 1995 ondertekende Cultureel Verdrag Vlaanderen-Nederland, dat zich uitspreekt over versterking van onderlinge samenwerking op de Verdragsthema’s Cultuur, Welzijn, Onderwijs en Wetenschap. Zij dient daartoe de Vlaamse en Nederlandse regeringen gevraagd en op eigen initiatief van advies. Om belemmeringen maar natuurlijk vooral kansen te signaleren voor die samenwerking. Dat alles liefst in de vorm van praktische aanbevelingen voor uitvoering van beleid. Dat alles vanuit het Vlaamse Nederlands perspectief. Het is heel inspirerend de blik van buiten nu te kunnen lezen. Dan ook nog van historische en voor onze regio zo invloedrijke Spaanse invalshoek.

Een korte historische schildering van die invloed verwoordt Commissielid Luc Devoldere: We kunnen het hebben over de Spanjaarden die de Lage landen uit elkaar hebben gespeeld door het Zuiden te heroveren terwijl het Noorden buiten schot bleef. Over de hertog van Alva die hier als een baarlijke duivel wordt gezien en in Spanje als een held. En uiteraard over de Val van Antwerpen (1585) die een scharniermoment was in onze geschiedenis: vanaf dan zouden Noord en Zuid uit elkaar groeien, om vandaag opnieuw samen te werken. Kent U het schilderij: De overgave van Breda van Velasquez? Luc zei daarover in de Grote Kerk bij de laatste Pacificatielezing  het volgende:

“(…)

Ik heb namelijk een uur lang in deze kerk mogen spreken in onze taal. Ze is niet beter of mooier dan Tamazight, het uitgestorven Tocharisch B, Latijn of Sranan Tongo. Maar het is onze taal. Wij delen ze. Wij vloeken, zingen en strelen erin en ermee. Wij zullen ze niet overgeven aan een of andere Spinola, zoals Justinus van Nassau, bastaard van Oranje, de stadssleutels van Breda overgaf op dat schilderij van Velasquez –  hoe hoffelijk en gracieus Spinola ook de overgave aanvaardde. Wat zullen ze overigens gesproken hebben, de bastaard en de Italiaan? Frans wellicht. De Roomse jongen die voor u staat, heeft nog enige schroom gevoeld bij het spreken in een kerk die ooit katholiek was, dan beeldenstormers zag passeren, om protestants te worden en uiteindelijk voor feesten, partijen, congressen en beurzen te worden verhuurd. En lezingen. Een kerk die de graven van de Oranjes net miste, omdat bij de dood van Willem de Zwijger, Breda nog in Spaanse handen was en het dus de Nieuwe Kerk in Delft werd. (…)”

Terug naar het nu: In het jaarverslag 2013 stelt de commissie:  “De gedeelde grens en de gemeenschappelijke taal maken Vlaanderen en Nederland tot natuurlijke partners voor samenwerking. Binnen het momentum van verschuivende politieke en bestuurlijke kaders, is grensontkennende culturele samenwerking tussen Vlaanderen en Nederland niet alleen retrospectief vanzelfsprekend, maar vooral ook toekomstgericht een kans. Om niet te zeggen een noodzakelijkheid. De sterke en wereldwijd gewaardeerde culturele infrastructuur van de Lage Landen staat klaar om samen, binnen de grenzen van de Lage Landen, alsook richting Derde Landen steviger maatschappelijke en economische impact te realiseren.

Zie daar de  actuele link met het vandaagse feest! Het levenswerk van de heer Vosters beschrijft de Lage Landen vanuit Spaans perpectief. Met waardering voor juist die kernbegrippen die ik eerder aanhaalde en als het ware het bestaanrecht van de Stichting Nassaustad belichamen. Waardering voor handel en industrie, godsdienst, kunst en wetenschap met grote waardering voor kunstzin­nigheid van schrijvers en schilders, vakmanschap van ambachtslieden en kwaliteit van vele producten uit ‘Flandes’.

Die Vlaams Nederlandse samenwerking wordt gelukkig niet alleen in de Spaanse literatuur tussen 1200 en 1700 gewaardeerd. U heeft mij het verdrag uit 1995 horen noemen waarop CVN haar werking baseert, en volgend jaar is het dus het 2e decennium feest van dat mooie verdrag. De beide ministers van Buitenlandse zaken van Vlaanderen en Nederland formuleerden het zo:

De Viering van 20 jaar Cultureel Verdrag Vlaanderen-Nederland is “niet enkel een terugblik op twintig jaar samenwerking, maar ook een mijlpaal in een langer traject met een vooruitblik op de toekomstige samenwerking“.
Het belang om “elkaars cultuur te stimuleren en die samenwerking uit te bouwen, en ook samen elders in Europa en de wereld te laten zien wat de Lage Landen te bieden hebben” is er alleen maar groter op geworden.

Waarvan akte.

De stichting Cultuurbehoud Breda, terecht, stelt dat cultuurbehoud zeer belangrijk is voor de identiteit van een gemeenschap en haar leden; er is geen heden zonder verleden, er is geen toekomst zonder heden. Grondige kennis van de lokale geschiedenis en gebruiken is voor leden van die gemeenschap onontbeerlijk voor het hedendaagse bewustzijn. Cultuurbehoud is het borgen en bewaren van culturele geschiedenis en van hedendaagse cultuuruitingen in tastbare en zichtbare vormen, waarbij deze vormen voor iedere belangstellende voortdurend toegankelijk moeten zijn. Juist daarom vieren we volgend jaar in 2015  het twintigjarig bestaan van het Cultureel Verdrag Vlaanderen – Nederland. Het  is de actuele aanleiding op de politiek-bestuurlijke agenda voor verdere kadering en uitwerking van de ambities voor samenwerking.

De FotoPLUS die in dit kader het afgelopen jaar is voorbereid wordt momenteel doorontwikkeld. Het praktijkgerichte blikveld is daarbij – naast de kunsten – gericht op de creatieve industrie, erfgoed en het sociaal-cultureel werk.

Het recent bekendgemaakte gezamenlijke gastlandschap van Vlaanderen en Nederland op de Frankfurter Buchmesse biedt nog meer kans om de Lage landen prominent in beeld te brengen bij onze gezamenlijke, dichte én verre, buren. CVN is verheugd te zien dat de ferme aanbeveling hiertoe uit ons eerder advies Derde Landen is gerealiseerd door een eensgezinde en adequate samenwerking tussen betrokken actoren.

Een geweldige Sleutel tot te Verzilveren. En nu verder!

De genoemde FotoPLUS van de culturele samenwerking is een van de projecten waarmee CVN En nu verder! vorm geeft. Dat doen we niet alleen, maar met onze kennispartners in Vlaanderen en Nederland samen, en ik heb het genoegen u te melden dat CVN een uniek samenwerkingsverband heeft geëntameerd tussen 4 bilaterale wetenschappelijke faculteiten cultuurwetenschappen. Ook, dat we momenteel verkennen dat uit te breiden met samenwerking op het gebied van het Hoger beroepsonderwijs, hoe verschillend dat wederzijds van de grens ook is georganiseerd. Middel en doel dus, zoals u zult begrijpen.

Het boek dat we vandaag mogen ontvangen sluit ook zeer mooi aan bij een andere traject van verkenning van CVN. In opvolging van ons advies de samenwerking richting Derde Landen te verzilveren, bereidt CVN een advies voor over de Paradepaardjes van het heden en verleden. Om met die paradepaardjes in een bilaterale aanpak van halen en brengen in Derde Landen onze regio beter over het voetlicht te brengen. En daarmee de eerder genoemde doelstellingen van de oude Nassaus uit te voeren. In moderne bewoordingen: Culturele diplomatie te bedrijven.

Enerzijds kent iedereen natuurlijk de Grote meesters uit de periode die het boek beschrijft, en samengevat onder de klinkende namen van Rembrandt tot Rubens. Deze Paradepaardjes behoeven geen verdere introductie. Het wetenschappelijk kader rond deze Grote Meesters behoeft wel verdere ontwikkeling, zeker in Vlaams Nederlands verband. Daar kan een inhoudelijke en technische krachtenbundeling ons nog veel opleveren. Tegelijkertijd is de behoefte aan Paradepaardjes uit het heden ook groot, al was het maar om de formidabele hedendaagse kunstenaars en wetenschappers en al wat Vlaanderen en Nederland voor krachtigs te bieden hebben ook beter te etaleren. Het advies zal zich op beide aspecten richten, en ook dit wil CVN graag met de gebundelde denkkracht van Vlaams en Nederlandse studenten doen.

Geachte heer Vosters, een welgemeende felicitatie breng ik u, ik hoop dat mijn woorden aan hebben gegeven hoe belangrijk CVN uw werk acht, en hoe verheugd zij is dat u dat op u heeft genomen. Hulde daarvoor!

Het boek zal in beperkte oplage beschikbaar zijn. Voor meer informatie houdt u de website van Stichting Cultuurbehoud Breda in het oog.

Geschreven door

Chris Deforche

Neem contact op met Chris Deforche voor meer informatie over dit bericht